MardinLife Mardin Tanıtım Rehberi
Yükleniyor...

 
 English  French  German  Spain  Italian  Dutch       Russian  Portuguese  Japanese  Korean  Arabic  Chinese Simplified      
   
 
Google
  Web   Sitede Ara

MardinLife Mardin Tanıtım Rehberi

Kürtçe

Kürtçe, Hint-Avrupa dil  ailesinin  Hint-İrani kolunun kuzey-batı İrani grubuna ait bir dildir. Her ne kadar  çeşitli  bilim adamları ve Kürt milliyetçileri çağdaş Kürtçenin, İran-öncesi öncesi kalıntılara  sahip  olacağını umut etmiş veya iddia etmiş olsalar da, bilimsel olarak bunu gösteren hiçbir kanıt bulunmamaktadır. İranî diller,  özellikle  de Kürtçe uzmanı olan David MacKenzie,  çeşitli  fonolojik tahliller sonrasında, Kürtçeyi köken açısından proto-Beluci ve Farsça arasına koyar ve Kürtçe ile Beluci dili arasında yaptığı karşılaştırmalarla, proto-Kürtçenin  Güney  Farsçası ile oldukça  yakın temas halinde olduğunu ileri sürer.

Kürtçe,  dünyada  tahminen 16 ila 26 milyon arasında değişen sayıda insan tarafından konuşulmaktadır. Encyclopaedia Britannica'ya göre Kürtçenin iki ana lehçesi vardır: kuzey lehçesi olarak Kurmanci ve merkez lehçesi olarak Sorani. Oxford'un yayımladığı Uluslararası Dilbilim Ansiklopedisi (International Encyclopedia of Linguistics) de bu şekilde bir ayrıma gitmiştir. Kurmanci özellikle Musul'dan Kafkaslara doğru olan bölgede yerleşmiş Kürt halkları tarafından konuşulurken, Sorani Urmiye'den Kürdistan coğrafî bölgesinin daha  güneyde  kalan bölgelerine kadar uzanan bir coğrafyada yoğunluktadır. Aynı kaynağa göre, Zazaca ve Goranice de Kürtçenin alt-lehçeleri sayılırlar. Bununla birlikte, hangi dillerin Kürtçenin lehçesi kabul edilip edilemeyeceği tartışma konusu olmuştur. Örneğin, bazı kaynaklara göre Zazaca bir lehçe değildir.. Zazacayı Kürtçe lehçesi olarak ele alanlar genelde Goranice ile birlikte üçüncü bir lehçe kolu,  güney  lehçe kolu gibi görürler. Ortaya atılmış  Güney  Kürtçe lehçeleri gruplandırmalarından biri de şöyledir: Kelhuri, Feyli ve Goranice. Zazacadaki durumun bir benzeri Goranice için de geçerlidir; Goraniceyi Kürtçenin bir lehçesi olarak değil de ayrı bir dil olarak gören dilbilimci mevcuttur.

K??rtçenin en yaygın konuşulan lehçesi olan Kurmancinin yaklaşık olarak 15-17 milyon kişi tarafından konuşulduğu tahmin edilmektedir. Türkiye başta olmak üzere Suriye, Ermenistan ve Azerbaycan gibi ülkelerde yaşayan Kürtlerin ve bu ülkelerden göçmüş olan Kürt diasporasının çoğunluğu Kurmanci konuşur. Kurmanci ayrıca İran ve Irak'taki Kürt topluluklarında nadiren konuşulur; Irak ve İran'daki Kürtlerin çoğunluğu Sorani lehçesini konuşmaktadır. Sorani lehçesinin Irak'ta yaklaşık olarak 4-6 milyon kişi tarafından, İran'da ise yaklaşık olarak 5-6 milyon kişi tarafından konuşulduğu düşünülmektedir.

Kürtçe, Irak'ta resmî dil statüsü kazanmıştır. Suriye'de ise Kürtçe yasaklanmıştır ve örneğin Kürtçe yayın yapılması yasaktır. İran'da resmî dil statüsüne sahip olmasa da yasaklı değildir; Kürtçe yayın üretilmesi serbesttir. Her ne kadar Kürtçe yerel gazete ve benzeri yayınlarda kullanılsa da, okullarda kullanılmamaktadır. Bunun da etkisiyle, İran'daki bazı Kürtler ana dillerinde eğitim görmek amacıyla Irak'a gitmişlerdir. Türkiye'de Kürtçe uzun yıllar yasaklı kaldıktan sonra 90'lı yıllarla birlikte yasaklar çok az da olsa gevşemiştir. Kürtçe Türkiye'de resmî dil statüsünde olmamasına5 ve ülkenin ana yasasına göre Türkçe dışında herhangi dilin eğitimde kullanılmasının yasak olmasına karşın, özel televizyonlarda çeşitli birçok sınırlamalar dahilinde Kürtçe yayın yapılmasına 2006 yılından itibaren izin verilmiş, 2009 yılında ise devletin resmî televizyonu olan TRT, 24 saat Kürtçe yayın yapan bir kanal (TRT 6) açmıştır.

Zazaca (Kırmançki, Dımıli, Kırdki) ikisinden daha farklıdır. Zazaca Tunceli , Siverek,Diyarbakır ve Muş yörelerinde tahminen 3 milyon insan tarafından konuşulur.

Hewremanî ve Goranî İran'ın bazı bölgelerinde konuşulan, Soranca'ya daha yakın olan iki lehçedir.

Kurmanci ve Dımıli lehçelerinde varlıkların feminen ve maskulen özelliklerini korumalarına rağmen, bu sorancada tamamen kaybolmuş durumdadır.

Örnek: Hevala min = Arkadaşım (dişil) Hevalê min = Arkadaşım (eril)

Sorani Kurmanci Dımıli(Zazaki)
Avesta
Farsça
Almanca
İngilizce
Türkçe
Gewre Mezin/Gir Gird Maza Bozorg Gross Big Büyük
Berz Berz/Bilind Berz Bereza Barz/Boland Hoch High Yüksek
Masî Masî Mase Masıya Mahi Fisch Fish Balık
Roj Roj/Xor Roj Hor hor-shid/Ruz Sonne Sun Güneş
Mêş Mêş Mêse Mexşi Magas Fliege Fly Sinek

 

Bilgisayar ve Kürtçe

Son yıllarda  bilgisayar programlarında Kürtçe'yi de diller bölümüne ekleme durumu yaşandı. Çok gelişmiş bir browser olan  Opera'nın son versiyonlarının bir çok dünya dillerinden önce Kürtçe yayınlanması, Php Nuke, Post Nuke, Mambo gibi webmasterlerin kullandığı sistemlerin kürtçe versiyonlarının ortaya çıkması, bilgisayar ortamında kullanılmak üzere sözlüklerin birçok dilden kürtçeye ve kürtçeden birçok dile çeviri imkanı vermesi ve hatta Wikipedia ansiklopedisinin de Kürtçe bölüm açması gibi bir çok gelişmeler Kürt dili alanında yaşandı.  Linux, OpenOffice gibi önemli işletim sistemi ve MS Ofice'lerin de 2005 yılında Kürtçe versiyonları da çıkacak.





Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsminiz:
Mesajın:

sponsor alanlar veya bağlantılar


Mardin Haber

etiket güneşi

Dost Siteler

istatistik

Kopirayt

Online ziyaretçi

Bugün: 25 ziyaretçi

Sayfa Gösterimi: 101 klik

IP Adresiniz: 54.81.59.211

Tasarım:Tugay Tekeci
Düzenleyen: Musa Akdağ


=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=